1995 yilinda ekrana gelen "Gölgedekiler" belgesel serisi içinde hazirlanan "Seyir Defteri-1919" belgeseli, 19 Mayis nedeniyle yayinliyoruz.

"Taka mi, transatlantik mi?
Konunun ciddiyetiyle bagdasmayabilir ama, ne yapayim ki ben ne zaman Ban­dirma Vapuru tartismasi açilsa hep o fikrayi animsiyorum:

Hani Bandirmaspor-Denizlispor futbol maçin­da Bandirma taraftarlari "Bandirma... Bandir­ma..." diye tezahürat yaptikça karsi taraftan De­nizlililer inatla bagiriyorlarmis:

"Bandiricez... Bandiricez..."

Yakin tarihimizin yanlis bir fotografla üretilen bir yalandan ibaret oldu­gunu iddia edenler, yanlis bir fotograf ortaya atip, alternatif bir "yalan ta­rih" üretme arayisina gir­diler ve isin asli anlasilin­ca da hiç ses etmeden or­tadan kayboldular.

Çünkü Mustafa Kemal'siz bir yakin çag Türk tarihi yazmaya çalismak hadi en hafif tabiriyle söy­leyelim ayipti ve maça "Bandiricez" mantigiyla bakan bir fanatizmin izle­rini tasiyordu. Sonunda Atatürkçü Düsünce Der­negi, yanlis fotografin izi­ni sürerek isin aslini orta­ya çikardi ve bu "Bandirma-Bandircez" inatlasmasi da böylece sona erdi.

* * *

Peki neydi bunca gürültünün anlami?

Neydi kanitlanmaya çalisilan "tarihi gerçek"?

"Mustafa Kemal Pasa'nin Samsun'a Padisah Vahdettin'in verdigi görevle gönderilmis olusu" mu?

Bunun böyle oldugunu anlamak için Nutuk'u bir kez dikkatle okumak yeterlidir. Atatürk, daha sonralari bu görevlendirmenin ayrintilarini Falih Rifki'ya uzun uzadiya anlatmistir.

"Gerçek" buysa, geminin kaç grostonluk oldu­gunu tartismanin ne önemi olabilir?

Vahdettin'in, Mustafa Kemal'e "Pasa, pasa... devleti kurtarabilirsin" dedigi ve bir de altin saat hediye ettikten sonra Samsun'a ugurladigi bilinir­ken, Bandirma'nin boyutlarini abartmak, hangi tarih tartismasina katki saglayabilir?

Tabii soruyu tersinden sormak da mümkün:

Mustafa Kemal'e verilen "görev", yöredeki ahalinin isyanini bastirmak oldugu halde, O'nun bunu tersine çevirip, ulusal direnisi basariyla ör­gütleyerek sonuçlandirdigi bir tarihsel gerçek iken, Bandirma'nin boyutlarini küçültmek ve O'nu zavalli bir tekneye indirgemek kime ne ya­rar saglayabilir ki?

Sevgili hocam Ahmet Taner Kislali ve konuya iliskin duyarliligini birkaç yaziyla ortaya koyan Hasan Pulur ne kadar itiraz etseler de kendi okul deneyimlerimden biliyorum ki Bandirma serüve­ninin orta ögrenim düzeyindeki karsiligi "pusulasi olmayan külüstür bir takanin, tecrübesiz bir kaptanla bir geceyarisi gizlice Karadeniz'e açilmasi"dir. "3 gün 3 gece süren bu macerali yolculuk sonunda Mustafa Kemal, Samsun'a çikmis ve mil­li mücadeleyi baslatmistir."

Oysa biraz kitap karistiran herkesin kolayca ög­renebilecegi gibi gemi pusulasiz degil, çift pusula­lidir. Kaptani Ismail Hakki Bey'in o dönemde 28 yillik deniz deneyimi vardir. Gemi, yola çikmadan haftalarca önce bakima alinmistir. "Bir geceyarisi gizlice" degil, güpegündüz ve Saray'in bilgisi da­hilinde yola çikmistir. Samsun'a çikan yalniz Mus­tafa Kemal Pasa degildir. Yaninda 18 silah arka­dasi vardir. Ve daha önceden Anadolu'ya geçen komutanlarin da öncülügünde Anadolu'da milli mücadele çoktan baslamis, yerel kongreler, Cum­huriyet ilan edecek kadar iddiali bir savasa giris­mislerdir.

Bunlari bilmek, Mustafa Kemal'in Kurtulus Savasi'ndaki lider rolünün önemini azaltir mi? El­bette ki hayir.

Sadece, ülkemizin tarihini daha saglikli bir çer­çeveye oturtmamiza katki saglar.

Simdi denilecektir ki, "bunlarin bilinmesine, ögretilmesine bir engel yok ki..." O halde, lütfen söyler misiniz, neden Bandirma Vapuru'nu kelle koltukta Samsun'a ulastiran Ismail Hakki Kaptan bütün yasamini "kendisinin gemiyi pusulasiz yola çikaracak kadar deneyimsiz bir kaptan olmadigi­ni, Karadeniz'i de avucunun içi gibi bildigini" an­latmaya çalisarak geçirmistir? Neden 1940 yilinda yasama veda ederken yakinlarina "Sizlerden son istegim Bandirma Vapuru'yla ilgili gerçekleri her­kese anlatmanizdir" diye vasiyet etmistir?

* * *

Söylemek istedigim su:

"Bandiricez" inatlasmalarina karsi Bandirma'yi savunacagiz derken, ulusal mücadeleye omuz ver­mis insanlari, kaptanlari, gemileri önemsizlestirirsek yalnizca tarihe degil, Mustafa Kemal'e de haksizlik etmis oluruz.

Keske okulda bize "Atatürk yoktu/ düsmanlar çoktu/ Atatürk geldi/ düsmani yendi" sarkilari ye­rine düsmanin yenilisinin ayrintili tarihini anlatsalardi. Keske Erzurum ve Sivas'tan önce de ulusal kongreler toplandigini, Mustafa Kemal'den önce de Anadolu'ya geçen komutanlar oldugunu ög­renmis olsaydik, Mustafa Kemal'e saygimiz, sevgimiz azalir miy­di?

Kesinlikle hayir...

Ama öyle olsaydi, karsimiza Bandirma diye bir transatlantik resmi çikardiklarinda "Bunun ne önemi var ki" derdik, "O ve arkadaslari Vahdettin'in verdigi görevi tersine çevirmeyi ve halkin is­yanini bir potada eritmeyi basardilar. Böyle bir basariya ancak sapka çikarilir... Gittikleri geminin grostonu ne olursa olsun..."

Can Dündar (20.05.1995) "